Filmmaker Ton van Zantvoort heeft de afgelopen jaren gewerkt aan een documentaire over het inburgeringstraject van nieuwkomers in Nederland. Het project speelt zich af in Breda en volgt zowel nieuwkomers als de gemeentelijke organisaties die betrokken zijn bij de uitvoering van de nieuwe Wet inburgering.
Volgens Van Zantvoort is er al veel aandacht voor de vlucht naar Nederland en de problemen die nieuwkomers later kunnen ervaren .Het ontbreekt volgens hem aan een filmisch portret van wat er tussenin gebeurt. “Ik dacht, zit daar niet een schakelpunt in?”, zegt hij. “Op het moment dat mensen goed inburgeren, misschien dat er later dan ook minder problemen worden ervaren.”
Nieuwe wet inburgering
De aanleiding voor de documentaire is de invoering van de nieuwe Wet Inburgering, waarbij de verantwoordelijkheid voor begeleiding niet langer bij de nieuwkomer zelf ligt, maar bij de gemeenten. Voorheen kregen nieuwkomers een bedrag waarmee zij zelf hun traject moesten regelen. Dat leidde volgens Van Zantvoort vaak tot misbruik door commerciële taalscholen en tot onoverzichtelijke situaties.
“Ik ontdekte bij de gemeente Breda dat ze daar de ‘Klantreis’ hadden opgesteld”, vertelt hij. “De titel vond ik meteen interessant, omdat het een begrip uit de marketing is: het beschrijft het traject van een klant bij het kopen van een product. In dit geval was de inburgeraar de ‘klant’. Toen ik het schema zag, werd meteen duidelijk hoe complex het hele systeem is.”
De filmstijl
De documentaire is vrijwel volledig observerend gefilmd. Er zijn geen interviews of commentaarstemmen, op een korte introductie na. “Ik zie een documentaire ook als een film”, legt Van Zantvoort uit. “Daarnaast is het ook geen film over een hoofdpersoon, maar een film waarin ik meerdere personen volg. Waarbij je echt het traject van ieder persoon volgt.”
In de film worden twee verhaallijnen gevolgd. Eén verhaallijn volgt twee jonge zussen die relatief snel hun weg proberen te vinden in de samenleving. De andere verhaallijn gaat over een familie die tegen uiteenlopende problemen aanloopt. Tussendoor zijn scènes te zien van ambtenaren en instellingen die samenwerken aan het inburgeringstraject.
Complex systeem
Tijdens het filmen werd voor van Zantvoort vooral duidelijk hoe gefragmenteerd het systeem is. “Dan moet je je voorstellen dat mensen hun verhaal soms aan tien verschillende loketten moeten doen. De mensen gaan steeds van loket naar loket”, zegt hij “Zelfs voor iemand die de taal spreekt is het al ingewikkeld. Als je hier net aankomt en de taal nog niet beheerst, raak je snel het overzicht kwijt.”
De film laat zien hoe goedbedoelde regelingen, zoals financiële ontzorging en begeleiding, in de praktijk soms langs elkaar heenlopen. “Iedereen doet zijn best”, benadrukt Van Zantvoort. “Maar juist die complexiteit van ons Nederlandse systeem zorgt ervoor dat mensen vastlopen.” Van Zantvoort hoopt dat de film leidt tot meer begrip, zowel voor nieuwkomers als voor de organisaties die binnen het systeem werken. “Het is geen film met simpele oplossingen”, vertelt hij. “Maar wel een die laat zien hoe verschillend mensen zijn, terwijl ze door hetzelfde traject gaan in een samenleving die velen als een doolhof ervaren.”
‘Klantreis’ draait vanaf 23 april film landelijk in filmtheaters.
