De Biesbosch ken je misschien vooral als prachtig stukje natuur om doorheen te varen, te wandelen of te fietsen. Maar het natuurgebied speelt een grotere rol in je leven dan je misschien zult denken, zelfs als je nog nooit een stap in het gebied hebt gezet. Het Biesbosch MuseumEiland in Werkendam opende afgelopen dinsdag een vernieuwd deel van de vaste expositie over het gebied, waarin die belangrijke rol centraal staat.
Het natuurgebied ontstond na een grote overstroming in 1421: de Sint-Elisabethvloed. Deze watersnoodramp zorgde voor extreem hoge waterstanden en dijkdoorbraken. Een groot landbouwgebied, de Grote Waard, kwam onder water te staan. Er ontstond een verbinding met zee, de getijden kregen invloed op het gebied en door het zand en slib dat door rivieren het gebied in werd gebracht, ontstonden er verschillende eilandjes en zandbanken. Dit gaf het gebied de vorm zoals we die nu kennen.
Belangrijk watergebied
Ook vandaag de dag speelt water een grote rol in het gebied. De Biesbosch kent een aantal zogenoemde spaarbekkens. Dit zijn plaatsen waar zoet water wordt opgeslagen. Miljoenen Nederlanders worden vanuit deze spaarbekken van drinkwater voorzien. Maar het opslaan van water wordt ook steeds belangrijker, nu we vaker te maken krijgen met lange periodes van droogte.
Het museum telt zeven paviljoenen die elk een deel van het verhaal van de Biesbosch vertellen. Een deel gaat over de geschiedenis, die staat vast. Daarom waren vooral de paviljoenen over het heden en de toekomst aan herziening toe. “Ik hoef alleen maar klimaatadaptatie te noemen en dan weet je dat de inzichten in de afgelopen tien jaar nogal veranderd zijn”, vertelt museaal directeur Peter van Beek. Daarmee verwijst Van Beek naar de veranderde kijk op waterbeheersing. Voorheen ging het erom dat rivierwater zo snel mogelijk werd afgevoerd naar zee. Tegenwoordig wordt er ook steeds meer gekeken naar manieren om het water juist vast te houden. Het water kan dan bewaard worden voor de lange periodes van droogte die we steeds vaker meemaken. Ook het omgaan met piekbuien, waarbij er in korte tijd veel water uit de lucht komt vallen, is onderdeel van deze veranderde kijk.
Dillemma
“De Biesbosch speelt altijd een belangrijke rol als het gaat om waterbeheersing en waterveiligheid”, legt Van Beek uit. “We liggen ook in een gebied dat een ‘Ruimte voor de Rivier’-gebied is. Bij hoge rivierstanden kan hier veel overtollig rivierwater worden afgevoerd. En doordat we daar in zitten, gaan we daar ook over informeren.”
In de vernieuwde paviljoenen horen bezoekers van de ‘Biesboschbewoners’ zelf hoe zij het leven in het natuurgebied ervaren. Je hoort dus het verhaal van diersoorten als de bever, de roerdomp en de rivierrombout. Ook is er een animatie die laat zien dat er uiteindelijk keuzes gemaakt moeten worden over de toekomst van het gebied. Moet het water snel afgevoerd worden in de strijd tegen de piekbuien, of toch maar vasthouden om de droogte te lijf te gaan? “Ga je daar met beleid maar eens op voorbereiden, want het zijn twee hele verschillende scenario’s waar je allebei rekening mee moet houden”, legt Van Beek het dilemma uit. “Dat proberen we in de animatie ook aan onze bezoekers uit te leggen, dat het niet zo makkelijk is om aan al die opgaven het hoofd te bieden.”
Niet vanzelfsprekend
In ieder geval hoopt het museum de bezoekers aan te zetten tot meer bewustzijn over het leven met water. Van Beek: “Ik denk toch dat een heleboel mensen het vanzelfsprekend vinden dat we op een groot deel van Nederland kunnen leven, terwijl het in feite onder de zeespiegel ligt. Wat daarvoor nodig is, hebben we niet altijd tussen onze oren. En ik denk dat het onder andere een taak van musea is om te proberen om daar toch op te wijzen.”
